Phần I
Đặt vấn đề

Trong thời đại bùng nổ tri thức hiện nay, cùng với việc đổi mới "Chương trình và sách giáo khoa", thì đổi mới phương pháp dạy học là hết sức quan trọng. Để làm sao học sinh có những kiến thức, kỹ năng cơ bản, phát triển năng lực tư duy chủ động, độc lập sáng tạo, đó là một trong những mục tiêu theo hướng đổi mới phương pháp dạy học nói chung và dạy học môn Sinh nói riêng. Mà sự thành công của việc dạy học, phụ thuộc rất nhiều vào phương pháp giáo viên lựa chọn.
Như chúng ta đã biết: Theo quy luật nhận thức "Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng" thực tế các trường học ở miền núi Tương Dương hiện nay, nhất là vùng sâu, vùng xa, năng lực tiếp thu bài, tóm tắt lại kiến thức có phần hạn chế. Khả năng khái quát, hệ thống kiến thức cơ bản càng khó hơn. Do đó khi làm bài kiểm tra theo hướng đổi mới, phần nào các em còn lúng túng.
Vậy từ trực quan để hình thành và phát triển khái niệm như thế nào? Tóm tắt, củng cố kiến thức cơ bản ra sao? Để đạt hiệu quả ở từng mục bài, bài học hay toàn bộ chương học? Bản thân tôi cũng như các giáo viên có tâm huyết với nghề luôn trăn trở trong quá trình giảng dạy.

Phần II
Nội dung

I- Nhận thức cũ và giải pháp cũ:
1/ Nhận thức cũ:
Quan niệm trước đây: Môn sinh học dễ dạy và không khó, nên sự chỉ đạo nâng cao chất lượng chưa được quan tâm. Đội ngũ giáo viên chuyên môn còn quá ít. Do đó tình trạng dạy chéo môn khá phổ biến. Thường thì khối 8, 9 do những giáo viên chuyên môn dạy, còn khối 6, 7 là dạy chéo môn. Giáo viên thường dùng phương pháp truyền thống, truyền đạt trình tự theo sách giáo khoa và câu hỏi cuối bài. Ban lãnh đạo và chuyên môn trường chưa khuyến khích, động viên, kiểm tra đúng mức: Việc sử dụng bảo quản thiết bị dạy học cấp phát và tự làm của giáo viên.
- Việc nghiên cứu tìm tòi để hình thành, phát triển khái niêm, khái quát, hệ thống hoá kiến thức cơ bản theo sơ đồ chưa thật để ý quan tâm. Dù sao chất lượng đại trà và học sinh giỏi còn hạn chế.

2/ Giải pháp cũ:
Là một thành viên của Hội đồng khoa học, bản thân đã từng dạy ở trường có 98% học sinh dân tộc thiểu số và 2 năm dạy ở trường THCS Thị trấn. Đã nhiều năm tham gia chấm thao giảng, đã tìm hiểu, đánh giá qua các tiết dự giờ, thao giảng; Tôi nhận thấy: Giáo viên chưa thật sự khai thác hết kiến thức ở thiết bị dạy học, cấp phát như: Tranh, mẫu vật, kính lúp, hiển vi, mô hình... Tự làm đồ dùng đơn giản, tìm tòi mẫu vật thật ở tự nhiên còn quá ít. ở nhiều trường phòng thực hành chưa có; giáo viên chưa thật tâm huyết với bộ môn. Chất lượng học của học sinh còn thấp.
* Một số nguyên nhân của thực trạng trên